Xác định Doanh nghiệp chủ lực và Sản phẩm chủ lực là việc làm hết sức cần thiết của mỗi quốc gia trong điều hành phát triển kinh tế đất nước. Việt Nam đang trên lộ trình CNH - HĐH đất nước, cho nên việc xác định đúng hướng về vấn đề này nhằm đưa đất nước phát triển nhanh, mạnh và bền vững càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Tạp chí Tự động hoá Ngày nay (TĐHNN) đã phỏng vấn PGS.TS. Đinh Văn Nhã - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Viện trưởng Viện KHCN&Đào tạo OMEGA, người cũng đã có nhiều trăn trở xung quanh vấn đề này.

TĐHNN: Thưa ông, những năm gần đây, trong phát triểnkinh tế cũng như chiến lược phát triển KHCN  người ta nhắc nhiều đến khái niệm Sản phẩm Công nghiệp chú lực. Đối với lĩnh vực Cơ khí-Tự động hóa thì như thế nào được gọi là sản phẩm chủ lực?
PGS.TS. Đinh Văn Nhã: Một sản phẩm Công nghiệp được bầu chọn là "Sản phẩm Công nghiệp chủ lực" phải là một sản phẩm có chất lượng cao, sánh ngang tầm quốc tế, có tính cạnh tranh rất cao và toàn diện như: giá thành, mẫu mã đẹp, chất lượng cao, có nhiều hàm lượng chất xám, sáng tạo công nghệ cao, được ứng dụng rộng rãi trong cả nước và vươn ra quốc tế. Sản phẩm cũng mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho các doanh nghiệp và Nhà nước, góp phần thay thế hàng nhập ngoại và đặc biệt là phát huy tính bảo hành, bảo trì nhanh chóng do làm chủ được công nghệ hoàn toàn, phát huy cao độ nội lực của người Việt để không ngừng tăng trưởng và tiến được những bước xa hơn, giúp đất nước ít chịu những rủi ro, phụ thuộc nước ngoài về KHCN và phát triển bền vững. Ví dụ, Tập đoàn POLYCO có sản phẩm "Dây chuyền và Hệ thống Thiết bị nấu Bia chất lượng cao" đã vinh dự được bầu chọn 3 năm liền từ năm 2007-2010 là "Sản phẩm Công nghiệp Chủ lực" của Thành phố Hà Nội. Sản phẩm là kết quả của việc thiết kế, chế tạo, tích hợp thành công hệ thống cơ khí-tự động hóa thuộc lĩnh vực công nghệ cao ứng dụng trong ngành rượu, bia, nước giải khát đã làm lợi hàng ngàn tỷ đồng Nhà nước và các doanh nghiệp.
TĐHNN: Vậy nó có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam ?
PGS.TS. Đinh Văn Nhã: Có sản phẩm chủ lực nghĩa là giúp cho sự phát triển có định hướng kể cả về mặt KHCN và kinh tế. Nói đến một hệ thống dây chuyền hay sản phẩm công nghệ chủ lực trong nước nghĩa là để cập đến việc các nhà khoa học, các nhà doanh nghiệp trong nước phải tự xây dựng, tích hợp và thiết kế một cách hoàn chỉnh. Người làm ra nó chịu trách nhiệm tổng thầu trọn gói. Sản phẩm hoàn toàn dưới dạng chìa khóa trao tay cho một công trình lớn, giúp cho mình tự đứng vững được trên đôi chân của mình mà không cần phụ thuộc nước ngoài. Một sản phẩm khoa học công nghệ có thể tổ chức thực hiện lâu dài đem lại tiềm năng kinh tế lớn, tiết kiệm được chi phí rất nhiều, đặc biệt là ngoại tệ cho đất nước, giải quyết được nguồn nhân lực, góp phần xây dựng, đóng góp kinh tế cho địa phương. Điều này giúp phát triển bền vững, có tính kế thừa, giữ được bí quyết công nghệ trong quốc gia, không bị quá phụ thuộc vào nước ngoài.

Hệ thống Tank lên men Nhà máy Bia Sài Gòn - Hà Nội do POLYCO triển khai

TĐHNN: Sản phẩm chủ lực nếu là dạng thành phẩm như các mặt thàng tiêu dùng hàng ngày có vẻ bài toán đầu tư phát triển không phức tạp như sản phẩm dạng máy móc thiết bị hay dây chuyền sản xuất trong lĩnh vực Cơ khí-Tự động hóa. Vậy để phát triển và thương mại hóa được sản phẩm chú lực trong lĩnh vực này trong điều kiện của Việt Nam sẽ phải đối mặt với những khó khăn nào?
PGS.TS. Đinh Văn Nhã: Khi nó là cả một hệ thống dây chuyền được tích hợp cả phần cứng lần phần mềm trọn gói thì cần thử thách trong nhiều năm, khó khăn rất nhiều. Cái khó lớn nhất không chỉ các nhà khoa học mà còn có các doanh nghiệp gặp phải chính là vốn đầu tư cho nghiên cứu phát triển, thiếu phòng thí nghiệm, thiếu cơ sở hạ tầng. Trong khi cả nhà khoa học lẫn doanh nghiệp KHCN ở Việt Nam chưa đủ mạnh để tự đầu tư phối hợp cùng nhau phát triển sản phẩm của mình. Hiện nay nhà khoa học có được sản phẩm công nghệ cao đều phải tự bươn chải, lăn lộn là chính và cũng chỉ đủ tồn tại còn để phát triển tốt thì rất khó. Vì thực ra, chính sách về KHCN hiện nay tuy có nhưng chưa thực sự mang lại hiệu quả cho họ. Hơn nữa còn tình trạng "đánh trống rồi bỏ dùi" khiến các sản phẩm chủ lực không hề được quan tâm và đầu tư một cách thích đáng như một nhu cầu tất yếu của sự phát triển bền vững, từ mọi góc cạnh của vấn đề, lại gây tụt hậu so với thế giới, mất nguồn thu đồng thời sẽ dẫn đến hậu quả tất yếu là hàng trong nước lại không thể cạnh tranh được với hàng ngoại nhập. Nên có thể nói, cho đến nay các nhà khoa học, các doanh nghiệp khoa học được hưởng lợi từ chính sách đó còn rất ít. Riêng về sản phảm chủ lực có thể nói vẫn chưa được quan tâm xứng tầm để có thể phát huy tốt.

TĐHNN: Vậy theo ông để sản phẩm chủ lực phát triển nhanh, có cạnh tranh cao, cần phải làm gì?
PGS.TS. Đinh Văn Nhã: Để sản phẩm chủ lực có cơ hội phát triển một cách liên tục, bền vững trong hiện tại và trong tương lai cần phải có một "Bà đỡ". Về phía Nhà nước phải có cơ chế, chính sách thật tốt, và sát thực hơn nữa, mạnh mẽ trong đầu tư nhân rộng, hiện đại hóa và bảo hộ phát triển. Hỗ trợ vốn vay, đất đai, nhà xưởng, và đào tạo nhân rộng nguồn lực con người. Có chính sách đầu tư công nghệ cao, vượt trội cho các sản phẩm đã vượt qua được rất nhiều sự bầu chọn gắt gao. Đồng thời, động viên kịp thời bằng tinh thần và bằng vật chất thỏa đáng cho những con người làm chủ các công nghệ đó, để hàng Việt Nam được vinh danh và chiếm lĩnh thị trường. Nếu không có một động tác nào từ phía các nhà quản lý vĩ mô và các nhà chức trách quan tâm đầu tư thực sự và toàn diện đến các sản phẩm công nghiệp chủ lực quốc nội này, thì sự phát triển của nó không bao lâu sau sẽ mất dần thế cạnh tranh. Để phát triển bằng nội lực bền vững, chúng ta cần phải nhanh chóng và kiên quyết thay đổi cách ứng xử với các "Sản phẩm Công nghiệp" đã được gọi là Chủ lực của thành phố và của đất nước. Bên cạnh đó, cũng phải chú ý đến đầu tư phát triển doanh nghiệp chủ lực.q

TĐHNN: Cảm ơn ông về những thông tin hữu ích trên!

Trà Giang (Thực hiện)
Số 126 (5/2011)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay