Nhìn lại, cũng đã hơn 30 mươi năm theo đuổi một ngành khoa học mà nhiều người cho rằng chẳng phù hợp với phụ nữ. Nhưng rất may tôi đã lựa chọn được nghề dạy học, nghe còn “nữ tính” một chút. Từ việc nghiên cứu và đào tạo, tôi đã ứng dụng được kiến thức mà nghề nghiệp mang lại, và nhận ra một điều rằng: nếu biết dung hoà giữa các yếu tố thì ta sẽ có một hệ thống làm việc tốt.

Tôi luôn cảm thấy cuộc đời mình gắn liền với sự phát triển kỹ thuật điều khiển và tự động hoá của đất nước.

TS.Phan Xuân Minh (thứ 2 từ trái sang) tại buổi nghiệm thu đề tài KC.03.12/06-10

Năm 1977, sau khi tốt nghiệp ngành kỹ thuật điều khiển ở CHLB Đức (CHDC Đức cũ) tôi được phân công về làm công tác giảng dạy tại Bộ môn Điều khiển tự động, Trường  ĐH Bách Khoa Hà Nội. Công việc đầu tiên mà bộ môn giao cho lúc đó là đi thực tế để hiểu thêm về tình hình phát triển về điều khiển và tự động hoá trong nước. Lúc đó tôi lựa chọn Nhà máy Thuỷ tinh Hải Phòng. Tại sao ư? - vì ở đó mới được trang bị dây chuyền tự động hoá của Đức, thế hệ kỹ thuật điều khiển số hiện đại lúc bấy giờ. Tôi rất vui vì đã dịch toàn bộ tài liệu kỹ thuật cho nhà máy và được đi theo các kỹ sư chuyển giao công nghệ của Đức. Điều buồn duy nhất là các kỹ sư vận hành và Ban giám đốc nhà máy lúc đó không thiết tha với công nghệ này cho lắm, “Điều khiển bằng tay cũng được mà, cần gì phải tự động hoá”.  Rồi tôi cũng có dịp đi nhiều nhà máy khác và hầu như họ cũng cùng quan điểm như vậy. Các bộ điều khiển tự động sau một thời gian hoạt động bị hỏng sẽ được tháo bỏ và thay vào đó là chế độ điều khiển bằng tay.
Sang năm 1980, những chip vi xử lý thế hệ đầu tiên được đưa vào ứng dụng trong các hệ thống điều khiển và tự động hoá ở Việt Nam. Hệ thống tự động hoá dây chuyền sản xuất xi măng khô ở nhà máy xi măng Hoàng Thạch là một trong số đó. Đối với những người giảng dạy ở trường đại học như chúng tôi cũng còn ngỡ ngàng vì sự tiến bộ vượt bậc của kỹ thuật điều khiển huống hồ các kỹ sư ở nhà máy. Một niềm vinh dự cho trường Trường  ĐH Bách Khoa Hà Nội là được giúp đỡ nhà máy vận hành hệ thống và đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật cho nhà máy có khả năng làm chủ công nghệ. Các thầy giáo có kinh nghiệm như PGS. Lê Đình Anh, GS. Nguyễn Trọng Thuần, PGS. Đinh Văn Nhã...mới được tham gia, còn tôi với chút kiến thức và vốn kinh nghiệm ít ỏi nên chỉ được đứng ngoài nhìn. Lúc đó, tôi cảm thấy hơi tủi thân, nhưng tự an ủi mình là đi để nghe bài giảng về vi xử lý của PGS. Nguyễn Bình Thành, người đầu tiên giảng dạy môn học này ở Trường  ĐH Bách Khoa Hà Nội, người thầy Việt Nam mà tôi ngưỡng mộ nhất trong cuộc đời mình.
Với sự nỗ lực của các thầy, hệ thống tự động hoá của nhà máy xi măng Hoàng Thạch đã được đưa vào hoạt động và cho ra những bao xi măng chất lượng cao đầu tiên của Việt Nam bằng công nghệ sản xuất xi măng khô. Công trình đó đã thổi một luồng gió mới vào việc thay đổi các môn học và nội dung các môn học của ngành Điều khiển tự động. Từ đó đến ngày hôm nay, nhìn lại mới thấy ngành kỹ thuật điều khiển và tự động hoá phát triển nhanh đến như thế nào!
Các nhà máy của chúng ta ngày nay đã tự động hoá hoàn toàn bằng công nghệ tự động hoá của Siemens, Omron, AB. ABB,...Các toà nhà cao tầng cũng được tự động hoá bằng các giải pháp BMS ­­. Các kỹ sư kỹ thuật điều khiển và tự động hoá không những làm chủ được công nghệ mà còn có khả năng chế tạo các sản phẩm trong nước để dần thay thế các sản phẩm nhập ngoại. Chỉ tiếc rằng các sản phẩm như thế vẫn còn đơn chiếc hoặc vẫn mang tính chất thử nghiệm và được biết đến như một vài sản phẩm của các đề tài nghiên cứu thuộc chương trình quốc gia (KC).
Nếu như trong các năm tới, có được sự đầu tư của Nhà Nước vào lĩnh vực nghiên cứu này một cách thích đáng và hiệu quả hơn, nếu như các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học được hỗ trợ ghi danh ở các tạp chí danh tiếng cũng như các hội nghị quốc tế thì ngành kỹ thuật điều khiển và tự động hoá của chúng ta còn tiến xa hơn nữa và ngày càng khẳng định được vị trí của mình trong nước và trên thế giới.

Số 123 (1+2/2011)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay