Trang chủ Diễn đàn Gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp: Lợi ích và trách nhiệm

Gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp: Lợi ích và trách nhiệm

Đảng và Nhà nước Việt Nam đã khẳng định “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược,… Đẩy mạnh đào tạo nghề theo nhu cầu phát triển của xã hội; có cơ chế và chính sách thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp với cơ sở đào tạo”.

Chính phủ Việt Nam đang thực hiện tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó có  tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và tập trung phát triển thị trường lao động (TTLĐ). Điều này sẽ có tác động lớn đến doanh nghiệp và người lao động.

1. Thực trạng dạy nghề đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp.

Cung ứng lao động qua đào tạo nghề cho các doanh nghiệp được thực hiện thông qua các hoạt động dạy nghề của các cơ sở dạy nghề ngoài doanh nghiệp, các cơ sở dạy nghề của doanh nghiệp và đào tạo tại  chỗ làm việc trong doanh nghiệp.

Hiện nay các cơ sở đào tạo nghề (gọi chung là CSDN) trong cả nước có gần 2000 trường và trung tâm, trong đó các CSDN trong doanh nghiệp khoảng 200 trường và trung tâm. Hệ thống dạy nghề hàng năm cung cấp nhân lực cho doanh nghiệp và TTLĐ từ 1,7 đến 2 triệu người, góp phần nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo trong LLLĐ. Cơ cấu ngành nghề  đào tạo đã  được điều chỉnh theo cơ cấu ngành nghề của các doanh nghiệp. Các cơ sở dạy nghề đã mở thêm nhiều nghề đào tạo mới mà thị trường lao động có nhu cầu. Trong quá trình đào tạo đã có sự tham gia của doanh nghiệp, như đề xuất danh mục nghề, tham gia giảng dạy và đánh giá kết quả học tập, tổ chức cho học sinh thực tập tại doanh nghiệp... Người lao động sau khi đào tạo đã làm việc tại doanh nghiệp và ở mức độ nhất định đã đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp cả về kiến thức và kỹ năng. Theo một khảo sát của doanh nghiệp về kỹ năng làm việc của người lao động qua đào tạo nghề, các chủ SDLĐ đánh giá có 30,4% số người đáp ứng tốt yêu cầu, 58,7% trung bình.

Song song với việc tuyển dụng lao động đã được đào tạo nghề tại các CSDN, để đáp ứng nhu cầu của mình, các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp đã tổ chức dạy nghề tại nơi làm việc và tại cơ sở dạy nghề của doanh nghiệp. Đến nay, cả nước có gần 200 CSDN thuộc các doanh nghiệp. Hầu hết các tổng công ty, các tập đoàn kinh tế mạnh đều có trường dạy nghề, đáp ứng một phần nhân lực cho doanh nghiệp, đồng thời góp phần cung cấp nhân lực qua đào tạo cho xã hội. Các doanh nghiệp, nhất là   doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp tư nhân có quy mô lớn đã chủ động tổ chức dạy nghề, bổ túc nghề, bồi dưỡng kỹ năng nghề, chuyển giao công nghệ cho người lao động theo yêu cầu của doanh nghiệp.

Dạy nghề tại các cơ sở đào tạo của    doanh nghiệp có ưu điểm là hình thức đào tạo phù hợp với đặc điểm sản xuất cũng như công nghệ của doanh nghiệp, do vậy tiết kiệm được thời gian đào tạo của người lao động và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Hiện nay cả nước có gần 300 khu công nghiệp (KCN) với hơn 2 triệu lao động đang làm việc (cả trực tiếp và xung quanh các KCN). Nhiều lao động trong các KCN đã được học nghề tại các trường dạy nghề, có khả năng sử dụng được những thiết bị hiện đại trong các KCN. Tuy nhiên, còn khá nhiều lao động, nhất là lao động được tuyển tại địa phương, chưa qua đào tạo nghề. Để đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ nghề cho người lao động, một số doanh nghiệp trong các KCN đã thực hiện đào tạo nghề cho người lao động mới tuyển; đồng thời tổ chức đào tạo  lại, hoặc bồi dưỡng tay nghề cho người lao động. Một số KCN đã hình thành trường dạy nghề hoặc trung tâm dạy nghề bước đầu hoạt động hiệu quả  như KCN Dung quất, KCN Bình dương, KCN Hà Nội...

Việc doanh nghiệp tổ chức dạy nghề cho lao động dưới các hình thức khác nhau đang ngày càng trở nên phổ biến và có tác dụng tích cực nâng cao trình độ tay nghề và chất lượng lao động. Các doanh nghiệp tổ chức dạy nghề cho lao động theo 3 hình thức chủ yếu: kèm cặp tại chỗ làm việc, đào tạo tập trung tại doanh nghiệp và đào tạo tập trung ngoài doanh nghiệp.

2. Hoạt động gắn kết giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp

Trong thời gian qua bước đầu có sự  gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong dạy nghề. Gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cơ nhiều ưu điểm như người học nghề được học những nghề phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; các kiến thức và kỹ năng nghề mà người học tiếp thu được đáp ứng được lợi ích của cả người học và người sử dụng lao động. Người học nghề ngoài việc học lý thuyết nghề tại trường còn được thực tập ngay trên các máy móc, thiết bị đang sử dụng tại doanh nghiệp, giúp cho người học có thể vận dụng được những kiến thức đã học, đồng thời nâng cao được kỹ năng nghề. Việc gắn kết đào tạo trên đã làm tăng mối quan hệ hiểu biết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Cơ sở đào tạo không phải tăng đầu tư cho việc mua sắm trang thiết bị thực hành, người học có thể tiếp thu bài học nhanh hơn. Về phía doanh nghiệp có thể  sử dụng được những học sinh học nghề để tạo ra những sản phẩm mới hoặc có cơ hội lựa chọn được những người lao động có kỹ thuật tốt cho mình.

Có nhiều hình thức hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, như tổ chức cho học sinh thực tập, hỗ trợ đầu tư trang thiết bị thực tập nghề cho CSDN; doanh nghiệp đặt hàng CSDN đào tạo và các hoạt động hợp tác khác để nâng cao chất lượng đào tạo. Nhiều trường và doanh nghiệp phối hợp để học sinh sau khi học xong lý thuyết tại trường được thực tập, thực hành tại doanh nghiệp. Các trường còn phối hợp với doanh nghiệp để tổ chức cho giáo viên đi thực tế tại các công trình, trực tiếp hướng dẫn sinh viên ngay tại hiện trường. Các CSDN và doanh nghiệp có nhiều hình thức đào tạo rất linh hoạt thông qua chuỗi liên kết đào tạo tại các doanh nghiệp thành viên trong cùng tập đoàn (đào tạo tại chỗ làm việc - liên kết nội bộ). Một số doanh nghiệp đã trực tiếp đầu tư trang thiết bị cho các CSDN để có thể đào tạo được những nghề ở những trình độ doanh nghiệp mong muốn, như  các doanh nghiệp ô tô (TOYOTA Việt Nam, Huyn dai...).

Hình thức đào tạo theo hợp đồng đang trở thành xu hướng hiện nay trong hợp tác giữa CSDN và doanh nghiệp, thông qua việc thống nhất từ khâu tuyển sinh, nội dung, mục tiêu, CTĐT, đến  mô hình dạy nghề…

Ngoài sự hợp tác trong đào tạo, giữa CSDN và doanh nghiệp có sự phối hợp tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Về phía doanh nghiệp, đó là tư vấn về những công việc, những yêu cầu mà một người lao động cần có, để từ đó học sinh có thể lựa chọn nghề học phù hợp với khả năng và sở thích của mình. Về phía nhà trường, đó là tư vấn, giới thiệu về khả năng thu hút lao động của doanh nghiệp; tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận các thông tin về doanh nghiệp để họ có thể đến làm việc sau khi tốt nghiệp...

Có thể thấy sự phối hợp giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp là một cách làm hiệu quả để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đáp ứng yêu cầu về nhân lực của xó hội.

Tuy nhiên, nhìn tổng thể, sự phối hợp này chưa liên tục, chưa có sự ràng buộc chặt chẽ đảm bảo hiệu quả. Sự tham gia của doanh nghiệp vào hoạt động đào tạo nghề còn hạn chế; chưa có cơ chế, chính sách để thu hút người có kỹ năng nghề cao của doanh nghiệp tham gia đào tạo. Mối quan hệ trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo (cả về trách nhiệm và quyền lợi), nên trên thực tế các trường vẫn chủ yếu đào tạo theo khả năng “cung” của mình chứ chưa thực sự đào tạo theo “cầu” của doanh nghiệp.

3. Định hướng và hàm ý chính sách

    Hợp tác giữa CSDN và doanh nghiệp, gắn kết giữa đào tạo và sử dụng lao động không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu có tính khách quan để nâng cao chất lượng đào tạo, nhất là trong  bối cảnh cạnh tranh mạnh mẽ về nhân lực trên thị trường lao động trong nước, khu vực và thế giới.

Để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề, bên cạnh những cơ chế chính sách chung, theo chúng tôi, để hợp tác giữa CSDN và doanh nghiệp có hiệu quả, thực chất, các bên cần có những hành động thiết thực như:

Về phía cơ sở dạy nghề:

- Chủ động xác định số lượng nghề đào tạo, quy mô đào tạo trên cơ sở năng lực của cơ sở và nhu cầu của doanh nghiệp; chủ động xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp. Đổi mới phương pháp, quy trình đào tạo, lấy học sinh, người học nghề làm trung tâm và nhu cầu của doanh nghiệp làm định hướng đào tạo.

- Có sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo: trong Hội đồng nhà trường; trong việc xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình; trong qúa trình giảng dạy; kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; phản hồi chất lượng “sản phẩm” đào tạo.

- Dạy kiến thức nghề cho người lao động đã có kỹ năng nghề được đào tạo tại doanh nghiệp hoặc tích lũy được trong quá trình lao động, để được cấp phát văn bằng, chứng chỉ nghề.

- Hình thành bộ phận quan hệ doanh nghiệp trong các CSDN để nắm bắt nhu cầu của doanh nghiệp và hợp tác với doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo; đẩy mạnh việc ký hợp đồng đào tạo với doanh nghiệp, trong đó có quy định về lợi ích và trách nhiệm của người dạy, người học. Cơ sở dạy nghề phải chủ động điều tra để có được thông tin về nhu cầu của doanh nghiệp (nghề, trình độ, mức độ kỹ năng...) để tổ chức đào tạo phù hợp.

- Thực hiện tư vấn nghề nghiệp cho người học.

 
 Đến doanh nghiệp để thực tập hay trực tiếp tham gia sản xuất với doanh nghiệp cũng là một trong những hình thức hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Ảnh minh họa (nguồn internet).

Về phía doanh nghiệp:

- Doanh nghiệp phải có chiến lược, kế hoạch phát triển nhân lực phù hợp với chiến lược, kế hoạch sản xuất kinh doanh.

- Phát triển CSDN tại doanh nghiệp; đẩy mạnh dạy nghề tại chỗ và bồi dưỡng, nâng cao tay nghề cho người lao động.

- Doanh nghiệp có trách nhiệm cung cấp thông tin cho cơ sở dạy nghề về nhu cầu lao động (quy mô, cơ cấu ngành, nghề, trình độ đào tạo, kỹ năng nghề...).

- Tạo điều kiện cho học sinh các CSDN thực tập tại các thiết bị của doanh nghiệp; giáo viên dạy nghề được đi thực tế tại doanh nghiệp.

- Doanh nghiệp tham gia xây dựng tiêu chuẩn, kỹ năng nghề, thiết kế chương trình và tham gia giảng dạy, đánh giá kết quả học tập của người học nghề; tham gia đánh giá kỹ năng nghề cho người lao động qua đào tạo.

- Hỗ trợ cung cấp sản phẩm mới của doanh nghiệp cho CSDN làm thiết bị đào tạo.

- Tổ chức đào tạo nghề tại doanh nghiệp với nhiều hình thức khác nhau cho những lao động tuyển mới chưa qua đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng nghề; cấp chứng chỉ nghề cho người lao động.

-  Tạo điều kiện cho người lao động được học tập nâng cao trình độ.

Về cơ chế chính sách:

- Bổ sung cơ chế chính sách để huy động các doanh nghiệp tham gia  đào tạo nghề và phát triển CSDN tại doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có hoạt động ĐTN, các chi phí đào tạo được tính trong chi phí giá thành; được miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc được trích một phần thu nhập trước thuế để thực hiện ĐTN.

- Chính sách đối với người lao động qua đào tạo nghề (tại cơ sở dạy nghề tại doanh nghiệp) và tự nâng cao tay nghề trong quá trình làm việc.

- Chính sách đối với người học những nghề đặc thù, nặng nhọc, độc hại khó tuyển dụng.

- Có chính sách đầu tư đặc biệt cho dạy nghề để đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp về số lượng, chất lượng.

- Có chính sách để tăng cường các hoạt động tư vấn nghề nghiệp tại cơ sở dạy nghề và tại doanh nghiệp, tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên lựa chọn nghề nghiệp phù hợp khi vào trường; đồng thời những thông tin cần thiết về chỗ làm việc khi sắp tốt nghiệp.

- Tăng cường vai trò và trách nhiệm của giới chủ (VCCI, Hiệp hội DNN&V) và các Hội nghề nghiệp vào hoạt động dạy nghề. Thí điểm hình thành hội đồng kỹ năng ngành để tư vấn về danh mục nghề, xây dựng tiêu chuẩn nghề và đánh giá kỹ năng nghề cho người lao động. Cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước về lao động với đại diện giới chủ, đại diện giới thợ, đại diện của các hội nghề nghiệp và CSDN trong việc xác định nhu cầu của doanh nghiệp về lao động và xây dựng danh mục, tiêu chuẩn nghề. Kinh nghiệm của các nước cho thấy, để xây dựng danh mục và tiêu chuẩn nghề, cần có sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và các Hội nghề nghiệp.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (2008), Dạy nghề đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp;
2. Tổ chức GIZ (2011), Hợp tác Vùng trong đào tạo nghề
3. Viện nghiên cứu khoa học dạy nghề
(2012-2014), Báo cáo quốc gia về dạy nghề thường niên.

PGS.TS. MẠc văNTiẾN
Viện nghiên cứu khoa học dạy nghề

Số 189 (11/2016)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay


Newer news items:
Older news items:

 

Mới cập nhật

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết