Trang chủ Công nghệ & Ứng dụng Công nghệ & Ứng dụng Truyền tin độc đáo với báo nhúng

Truyền tin độc đáo với báo nhúng

Nói đến công nghệ thực tại ảo trong thời điểm hiện nay, có lẽ chúng ta đã khá quen thuộc với những ứng dụng tiềm tàng của nó trong rất nhiều lĩnh vực, ngành nghề của đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong lĩnh vực báo chí nó lại ít được nhắc đến, mặc dù công nghệ này cũng tạo ra một sự đột phá lớn trong phương thức làm báo, dẫn đến một xu hướng làm báo mới - báo nhúng (hay còn gọi là báo chí nhập vai)

Nhân ngày Báo chí cách mạng Việt nam 21/6, Tạp chí Tự động hoá ngày nay xin được giới thiệu đến độc giả những điểm thú vị liên quan đến xu hướng làm báo này. 

Cách kể chuyện mới lạ

Thuật ngữ “báo nhúng” được xuất phát từ cụm từ “Immersive Journalism” trong tiếng Anh. Cụm từ này do Nonny de la Pena, nghiên cứu viên chính tại Trường Báo chí Annenberg, Đại học Nam California, đồng thời là Giám đốc điều hành của nhóm Emblematic (chuyên nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm thực tại ảo) đặt ra và sử dụng với những tác phẩm báo chí ứng dụng công nghệ thực tế ảo. Theo Nonny: “Báo nhúng là dạng sản phẩm tin tức mà con người có thể có được những trải nghiệm của chính những nhân vật trong sự kiện hoặc tình huống được mô tả trong câu chuyện”. Trải nghiệm này có được nhờ cảm giác “đắm chìm” trong môi trường ảo và khả năng người dùng có thể tương tác thời gian thực với các đối tượng trong môi trường đó. Đây chính là những đặc tính quan trọng mà công nghệ thực tế ảo mang lại cho các tác phẩm báo chí.

Thực tế ảo (VR - Virtual Reality) là một môi trường không gian ba chiều được giả lập bằng máy tính nhằm mô phỏng lại thế giới thực. Bằng việc ứng dụng công nghệ này, báo nhúng có thể ghi lại bối cảnh nơi xảy ra sự kiện từ tầm nhìn bao quát hơn (3 chiều) thay vì các “mặt phẳng” 2D truyền thống, cho đến từng chi tiết nhỏ của sự kiện. Với báo nhúng, người xem chỉ cần đeo kính thực tại ảo hoặc đơn giản (có thể) chỉ cần sử dụng con trỏ chuột rê sang trái, sang phải, lên, xuống là có thể quan sát được từng vị trí hay đi đến “ngóc ngách” của địa điểm nơi diễn ra sự kiện. Cùng với âm thanh, tiếng động được mô phỏng lại theo hiện trường, điều này tạo ra cảm giác “đắm chìm”, tức là người dùng cảm thấy bị cuốn hút hoàn toàn vào bên trong bối cảnh của câu chuyện và cảm giác như đang có mặt tại thế giới thực. Tuỳ kịch bản của tác phẩm, họ có thể trở thành một nhân chứng hay đóng vai chính nhân vật tham vật sự kiện, do đó mà họ cảm nhận nội dung câu chuyện một cách sống động và sâu sắc hơn.

alt

Người dùng (phải) đang theo dõi phóng sự “Nạn đói ở Los Angeles” (“Hunger in Los Angeles”) - một tác phẩm báo nhúng điển hình của Nonny de la Pena (nguồn: BBC) 

Hơn nữa, các tác phẩm báo chí truyền thống mới chỉ dừng lại ở sự truyền đạt thông tin qua các giác quan như thị giác và thính giác, nhưng với sự hỗ trợ của công nghệ VR, báo nhúng còn giúp công chúng còn có thể cảm nhận tin tức qua các giác quan khác như xúc giác, khứu giác và thậm chí cả vị giác. Hiện nay, phổ biến nhất vẫn là tiếp nhận thông tin qua cơ quan xúc giác hay cảm giác chạm, nghĩa là người dùng có thể tương tác với môi trường ảo thông qua các cử động của cơ thể: họ có thể cảm nhận được các đối tượng ảo và điều khiển (xoay hay di chuyển) chúng. Môi trường ảo nhận biết được tác động của người dùng và ngay lập tức đáp ứng lại theo mong muốn của họ. Có thể nói, một tác phẩm báo nhúng tạo ra đỉnh cao về sự tương tác giữa công chúng với tác phẩm báo chí trong đó người dùng tiếp nhận thông tin một cách chủ động hơn bằng cách tự khám phá câu chuyện. 

alt

Người dùng tương tác với môi trường ảo thông qua thiết bị Leap Motion (nguồn: Leap Motion) 

Thay đổi phương thức làm báo

Có thể thấy, theo cách thông thường các sản phẩm VR được tạo ra bởi kỹ thuật mô phỏng đồ họa 3D từ máy tính. Với phương pháp này, người làm báo cần đến các công cụ như máy ảnh hoặc máy quét ảnh (để chụp lại hiện trường), hoặc các tư liệu hình ảnh, audio, video sẵn có; phần mềm xây dựng mô hình số 3D (thường dùng hiện nay là phần mềm Sketch Up); phần mềm tích hợp các dữ liệu đồ họa/hoạt hình 3D (như Unity),... Tuy nhiên, trong sáng tạo tác phẩm báo chí, phương pháp này bị hạn chế bởi khá tốn thời gian trong khi thông tin báo chí thường đòi hỏi tính thời sự, đặc biệt đối với các thể loại như tin tức trên báo mạng điện tử. Chỉ những thể loại như điều tra, phóng sự có nội dung phức tạp hoặc những bài viết mang tính giải trí, giáo dục, khoa học công nghệ,... thì mới nên áp dụng phương thức này. Bên cạnh đó, để xây dựng tác phẩm đồ họa 3D tương tác đòi hỏi cơ quan báo chí phải tăng cường đội ngũ kỹ thuật giỏi về công nghệ thông tin, tuy nhiên các cơ quan báo chí hiện chưa đáp ứng được về yêu cầu này.

Khảo sát tác phẩm báo nhúng của các cơ quan báo chí - truyền thông trên thế giới (trong đó có hãng tin lớn như BBC, NewYork Times, Ryot, Fusion,...) cho thấy đa số sử dụng kỹ thuật video 360 độ - kỹ thuật đơn giản hơn tạo ra không gian 3 chiều trong thực tế ảo. Với phương pháp này, người làm báo chỉ cần trang bị một camera 360 độ, phần mềm xử lý video 360 độ và phần mềm mô phỏng tương tác. Quy trình tác nghiệp tương tự như khi tác nghiệp với camera thông thường và không tốn nhiều thời gian như kỹ thuật mô phỏng 3D từ máy tính, thậm chí có thể phát trực tiếp sự kiện khi cần. Tuy nhiên, nếu như với camera thông thường người phóng viên cần phải lựa chọn các góc quay để tiếp cận vấn đề một cách khách quan và toàn diện nhất thì camera 360 độ lại thâu tóm tất cả không gian của bối cảnh. Quan trọng là phóng viên lựa chọn được vị trí phù hợp để quay hình. Tuỳ phạm vi của bối cảnh mà vị trí đặt camera được thay đổi nhiều hay ít, nhằm giúp phóng viên thu thập được nhiều cảnh quay khác nhau phục vụ cho nội dung tác phẩm. 

alt

Hình ảnh trích từ tác phẩm “Attenborough and the Giant Dinosaur” của BBC (Nguồn: Engadget) 

Ví dụ, khi xem tác phẩm “Attenborough and the Giant Dinosaur” (BBC) người xem có cảm giác như đang đứng trong một khu rừng, tận mắt quan sát một con khủng long to lớn đang đi lại, nghe thấy tiếng động của nó và đồng thời trực tiếp nghe Attenborough (một phát thanh viên và nhà tự nhiên học nổi tiếng người Anh) trình bày. Điểm đặc biệt của tác phẩm này là Attenborough được đứng trong một môi trường ảo và toàn bộ bối cảnh được ghi lại bởi camera 360 độ. Góc nhìn mặc định được đặt ngay trước vị trí của Attenborough, khiến người xem như đang đứng đối diện với ông và nghe ông giảng giải. Trong khi “đắm chìm” vào bối cảnh, người xem sẽ quay đầu theo hướng chỉ của Attenborough hoặc theo hướng di chuyển của chú khủng long. Họ cũng có thể quay đầu theo hướng phát ra tiếng động của khủng long khi di chuyển bởi tiếng động này rất chân thực. Cảm giác choáng ngợp cũng có thể xảy ra khi hình ảnh của chú khủng long choán hết màn hình.

Cơ hội phát triển báo nhúng ở Việt Nam

Báo nhúng hiện vẫn đang là một khái niệm rất mới ở Việt Nam và trên thực tế các cơ quan báo chí ở Việt Nam chưa thực sự quan tâm phát triển phương thức làm báo này. Tuy nhiên thời gian qua, một số cơ quan báo chí đã biết tận dụng lợi thế của đồ họa 3D thông thường để truyền đạt thông tin và cũng có cơ quan báo chí đã thử nghiệm với camera 360 độ cho thấy khả năng và cơ hội phát triển báo nhúng ở nước ta.

Đài truyền hình Việt Nam VTV gần đây đã sử dụng công cụ đồ họa 3D để dựng clip mô phỏng lại hiện trường vụ tài xế xe tải Phan Văn Bắc cứu xe khách mất phanh khi đổ đèo Bảo Lộc xảy ra vào tháng 9/2016. Vụ việc khi đó diễn ra quá nhanh, lại ở trên đường đèo nên không có camera để ghi lại hình ảnh. Trong trường hợp này công cụ mô phỏng đồ họa 3D trở nên hữu ích khi có thể dựng lại vụ việc theo quang cảnh hiện trường và lời kể của lái xe cũng như của các nhân chứng có mặt tại đó. Ngoài sản phẩm này, trước đây trong chương trình thời sự, VTV cũng sử dụng đồ họa 3D để minh họa cho các vụ khủng bố IS.

alt

Hình ảnh trích từ clip Xe tải cứu xe khách mất phanh khi đổ đèo của VTV (nguồn: Youtube) 

 Bên cạnh VTV, VietnamPlus cũng là cơ quan báo chí triển khai khá sớm rất nhiều công nghệ truyền thông mới, thậm chí khi những công nghệ đó còn khá mới mẻ trên thế giới. Trong một lần trả lời phỏng vấn, ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập VietnamPlus cho biết: “VietnamPlus đã thử nghiệm ảnh 360 độ và flycam từ cuối năm 2014, thử nghiệm newsgame từ đầu năm 2015 và sau đó là video 360 độ với thiết bị Theta S của Ricoh. Khi Facebook cho phép đăng tải video và photo 360 độ, chúng tôi cũng là một trong những đơn vị báo chí đầu tiên thực hiện.”

alt

Hình ảnh trích từ video 360 độ Lễ hội âm nhạc gió mùa (Monsoon music festival) của VietnamPlus (nguồn: Youtube) 

Với lợi thế nhanh hơn và dễ dàng triển khai hơn thì kỹ thuật mô phỏng đồ họa 3D từ máy tính, có lẽ kỹ thuật camera 360 nên là lựa chọn ưu tiên đối với các cơ quan báo chí ở Việt Nam để phát triển báo nhúng ở thời điểm hiện tại. Về mặt kinh tế, hiện nay trên thị trường có rất nhiều dòng sản phẩm camera 360 độ với giá cả hợp lý như LG 360 Cam giá khoảng 200 USD, dòng phổ biến là Ricoh Theta S, 360Fly và Samsung Gear VR cũng chỉ khoảng 400 USD. Các loại camera này đều có độ phân giải khá cao, có các tính năng Wifi, Bluetooh hoặc có cổng cắm USB, kích thước nhỏ gọn, dễ sử dụng và một số có khả năng chống nước. Do đó, các nhà báo có thể dễ dàng tiếp cận với camera 360 độ để tác nghiệp báo nhúng.

Tuy nhiên, vẫn có sự khác biệt khá lớn giữa kỹ thuật camera 360 và kỹ thuật mô phỏng đồ họa 3D đó là khả năng tương tác trong thế giới VR. Trong video 360 độ, người dùng chỉ sử dụng các cử động của đầu và điểm nhìn của mắt để nhìn toàn bộ không gian 3 chiều trong tác phẩm, còn các tương tác khác trên cơ thể hầu như không có. Một sản phẩm VR thực sự sẽ nhận biết và phản ứng lại với nhiều mức độ tham gia khác nhau của người dùng, không chỉ là điểm họ đang nhìn, mà cả vị trí họ cử động tay, hay thậm chí cả hơi thở của họ. Vì vậy mà các cơ quan báo chí như BBC, Fusion cũng đang dần nghiên cứu phát triển hướng báo chí này. Đó cũng là vấn đề cần lưu tâm cho các cơ quan quản lý báo chí và những người làm báo ở Việt Nam. 

BÙI THỊ VÂN ANH

Theo Tạp chí Tự động hoá ngày nay số 196 (tháng 6/2017)


Newer news items:
Older news items:

 

Mới cập nhật

Tìm kiếm

Quảng cáo&Liên kết